Maakplaats 021 Learning Community: hoe kun je kinderen hun creativiteit laten ontdekken?

Auteur: Monique Pijls

Creatiever worden, hoe leer je dat als kind? Een van de doelen van Maakplaats 021 in de OBA is dat kinderen er hun creativiteit kunnen ontdekken en ontplooien. Tijdens de maandelijkse Learning Community-sessies gaan de maakplaats-coaches, die dagelijks kinderen begeleiden tijdens de activiteiten, hierover in gesprek met onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam. Samen kijken ze: wat zijn methodes waarop kinderen creativiteit en andere 21st century skills eigen kunnen maken? En hoe meet je dit? Een verslag van deze sessie!

We trappen deze sessie af met de vraag: “Wat komt er in je op bij het begrip ‘creativiteit’?” Voor sommigen staat het voor ‘moeten creëren’ en de druk om uit het niets, iets te willen laten ontstaan. Voor anderen is creativiteit gekoppeld aan beeldende kunst: “Eerst zag ik creativiteit alleen maar gekoppeld aan schilderkunst, die omslag naar technologie had ik helemaal nog niet gemaakt.” Creativiteit in de maakplaats vraagt om een eigen definitie, dat werd al snel duidelijk. Om deze concreet te maken, brengen we creatief gedrag samen in kaart aan de hand van de thema’s originaliteit, vindingrijkheid, nieuwsgierigheid en delen.

Originaliteit

Creatief zijn gaat om het maken van iets nieuws, dat eerder nog niet bestond.  Het kan ook in het teken staan van een aanpassing, zodat iets beter, mooier of persoonlijk wordt. Dat kan een product zijn, een ding, maar ook een idee. “Creativiteit komt op onverwachte momenten. Op commando creatief zijn kan intimiderend zijn, het is een dooddoener als je moet. Als je ophoudt met denken en je hoofd even tijdelijk uitschakelt, zoals bijvoorbeeld onder de douche, komen de beste ideeën bovendrijven”, wordt er geopperd in de groep. Die natuurlijke creativiteit, het genereren van nieuwe ideeën, heeft alles te maken met je eigen ervaringen op een nieuwe manier interpreteren, zegt Runco (2008). Een authentieke betekenis geven aan ervaringen en maken, dat is iets dat ook in de maakplaats heel belangrijk is. ‘Wat je bij kinderen veel ziet, is dat ze iets willen maken dat ze bij anderen zien en leuk vinden.  Dat kopieergedrag is leerzaam, bijvoorbeeld om nieuwe technieken te leren. Maar het moet daar niet bij blijven. Om eigen creativiteit van kinderen te stimuleren hebben we bijvoorbeeld een keer een slinger gemaakt in de maakplaats waarbij ieder kind zelf iets kon toevoegen, daardoor kregen ze echt de smaak te pakken’, wordt er geconcludeerd. Creaties mogen mislukken en vindingrijkheid kan ook ontstaan uit verveling. Een belangrijke vraag anno 2018: komen kinderen nog wel genoeg toe aan verveling, door alle moderne technologieën om ons heen?

 
 De slinger waaraan kinderen zélf hun eigen object mochten toevoegen

De slinger waaraan kinderen zélf hun eigen object mochten toevoegen

 

Vindingrijkheid

Creativiteit heeft ook een functionele kant, die te maken heeft met het vinden van oplossingen. Makers vinden oplossingen door divergent denken (exploratief, het bedenken van veel verschillende nieuwe ideeën, oplossingen of alternatieven) en convergent denken (het samenbrengen van verschillende ideeën of alternatieven tot een nieuwe aanpak of oplossing) (Buisman, van Loon-Dikkers, Boogaard & van Schooten, 2017). In de maakplaats stimuleren we dit bijvoorbeeld met ontwerpopdrachten van een Designathon, waarbij kinderen nieuwe oplossingen bedenken en maken voor maatschappelijke problemen.

Nieuwsgierigheid

Is de maakplaats een plek voor creatieve kinderen of worden kinderen juist creatief als ze in de maakplaats zijn? Een goed voorbeeld van een creatief kind in de maakplaats is deze jongen, die met de volgende vraag de maakplaats binnenliep: ‘Ik heb gehoord dat jullie hier een 3D-printer hebben, daar heb ik op school ook al over gehoord. Ik heb Tinkercad geleerd en wil graag iets maken hier.’ Een maker die een plan heeft om iets te maken, die onderzoekt en vragen stelt om zijn doel te bereiken. Makers zijn nieuwsgierig, ze proberen nieuwe dingen uit, en kijken daarvoor naar wat anderen doen. Maar niet alle kinderen komen als creatieve maker de maakplaats binnen, voor sommigen is het eerst belangrijk dat ze zich technologische vaardigheden eigen maken, op een gestructureerde manier. Onderzoek laat zien dat het vermogen om creatief te zijn in een bepaald vakgebied gebaseerd is op jarenlang bestuderen en oefenen (Sawyer, 2012).

Delen en doen

Opvallend is dat creativiteit vaak omschreven wordt in relatie tot individuele kinderen en volwassenen, terwijl in de maakplaats het samen maken belangrijk is. Het delen van kennis is een van de uitgangspunten van makers (Martin, 2015; Julian & Parrott, 2017). Dat betekent dat als je bijvoorbeeld geleerd hebt hoe een bepaald computerprogramma werkt of hoe je een machine moet bedienen, dat daar dan bij hoort dat je dit aan andere kinderen vertelt of uitlegt. Kinderen doen dit over het algemeen gelukkig graag. Er is eigenlijk altijd wel iets waarin jij verder bent dan een ander, je kunt dus altijd wel iets leren van een ander.

Creativiteit in de maakplaats

Onze definitie van creativiteit begint zich af te tekenen: Creativiteit in de maakplaats stelt je in staat om, op een authentieke en persoonlijke wijze, betekenisvolle voorwerpen en ideeën te construeren. De vier elementen originaliteit, vindingrijkheid, nieuwsgierigheid, delen en doen, gebruiken we om creatief gedrag van kinderen in de maakplaats te beschrijven en in kaart te brengen. In een volgende blog daarover meer!

Literatuur

Buisman, M., Van Loon-Dikkers, L., Boogaard, M. en van Schooten, E. (2017). Stimuleren van creatief vermogen en kritisch denken. Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Julian, K.D. and Parrott, D.J. (2017). Makerspaces in the Library: Science in a Student’s Hands. Journal of the Learning Spaces, 6(2), 13-21.

Martin, L. (2015). The promise of the Maker Movement for Education. Journal of Pre-college Engineering Research, 5(1), 30-39.

Runco, M. A. (2008). Creativity and Education. New Horizons in Education, 56, 107-115.

Sawyer, R.K. (2012). Explaining Creativity. The science of human innovation. Oxford: Oxford University Press.

Over dit blog

In de Learning Community Maakplaats 021 onderzoekers maakplaats-coaches, maker educators en onderzoekers wat kinderen leren in de maakplaats en wat dit vraagt van de professionele omgeving. In vier ontwerpcycli richten we ons op verschillende thema’s gekoppeld aan technologische vaardigheden: creativiteit, peer learning, empowerment en maatschappelijke betrokkenheid.